W samym sercu historycznego Gdańska, pośród średniowiecznej architektury i wielowiekowych szlaków handlowych, znajduje się Muzeum Bursztynu — przestrzeń, w której „bałtyckie złoto” opowiada historię miasta, Europy i ludzkiej cywilizacji. Tutaj bursztyn jawi się nie tylko jako fenomen natury, ale jako kod kulturowy, łączący geologiczną starożytność, rzemieślniczy kunszt i sztukę różnych epok. Zlokalizowane w Wielkim Młynie Muzeum Bursztynu w Gdańsku jest jednym z najważniejszych na świecie ośrodków badań, ochrony i popularyzacji bursztynu, otwierając przed zwiedzającymi drogę od pradawnych lasów po sztukę współczesną, pisze igdansk.com.
Gdańsk i bursztyn: szlak, rzemiosło, dziedzictwo
Gdańsk ukształtował się na skrzyżowaniu dawnych szlaków bursztynowych, którymi „bałtyckie złoto” wędrowało od wybrzeży Morza Bałtyckiego aż po basen Morza Śródziemnego. Nadwiślański szlak bursztynowy funkcjonował co najmniej od V wieku p.n.e. i był nie tylko arterią handlową, ale także przestrzenią wymiany kulturowej: wraz z towarami rozprzestrzeniały się tu wiedza, style i wyobrażenia o świecie. Celtyccy kupcy, rzymscy handlarze i średniowieczni mieszczanie stworzyli sieć kontaktów, w której bursztyn stał się katalizatorem powiązań cywilizacyjnych.
Pierwsze warsztaty bursztynnicze w Gdańsku pojawiły się pod koniec X wieku. Mimo książęcego monopolu na wydobycie, lokalni rzemieślnicy wytwarzali szeroką gamę przedmiotów — od amuletów i ozdób po akcesoria do gier. Założenie w 1477 roku cechu bursztynników ugruntowało wysokie standardy zawodowe tego rzemiosła. Za panowania Kazimierza Jagiellończyka miasto stało się jednym z wiodących ośrodków bursztynnictwa w Europie.
XVI–XVII wiek przeszedł do historii jako „złoty wiek” gdańskiego bursztynu: wyroby tutejszych mistrzów zdobiły dwory królewskie, służyły jako dary dyplomatyczne i symbole statusu. Wśród ich odbiorców był m.in. Ludwik XIV, co ostatecznie ugruntowało pozycję bursztynu jako materiału wysokiej sztuki.
Dwie wojny światowe niemal zniszczyły europejskie bursztynnictwo, a po 1945 roku w Gdańsku nie ostał się ani jeden warsztat. Odrodzenie było długotrwałe, ale to ono przywróciło miastu tę tradycję — najpierw w klasycznych formach, a później w odważnych współczesnych interpretacjach. Dziś gdańscy artyści udowadniają: bursztyn nadal pozostaje żywą materią kultury i twórczości.
Światowa stolica bursztynu dzisiaj
Dziś Gdańsk słusznie uważany jest za światową stolicę bursztynu. Działają tu instytucje naukowe i branżowe, odbywają się największe na świecie targi bursztynowe AMBERIF i AMBERMART, a bałtycki sukcynit pozostaje obiektem badań i nieustanną inspiracją.
Muzeum Bursztynu w tym układzie współrzędnych to nie tylko przechowalnia artefaktów. To miejsce, gdzie bursztyn jawi się jako żywa materia historii, łącząca czas geologiczny z ludzką kulturą, doświadczenie lokalne z globalnym kontekstem. Właśnie dlatego to muzeum jest wieczne — nie tylko ze względu na status rubryki, ale przede wszystkim ze względu na swoją istotę.
Muzeum Bursztynu: od pomysłu do instytucji
Muzeum Bursztynu działa od 2000 roku jako oddział Muzeum Gdańska. Jego misja od samego początku była szersza niż tylko ekspozycja klejnotów: muzeum opowiada o bursztynie jako zjawisku przyrodniczym, zasobie historycznym i materiale artystycznym, który łączy naukę, rzemiosło i symbolikę. Pierwsze ekspozycje mieściły się w Wieży Więziennej na Drodze Królewskiej i były ułożone w trzy logiczne bloki — przyrodniczy, historyczno-artystyczny oraz współczesny.
Zasada ta została zachowana do dziś, ale w znacznie większym formacie. Przeprowadzka do nowej lokalizacji stała się nie tylko zmianą adresu, ale prawdziwym restartem narracji muzealnej.
Wielki Młyn: architektura, która przetrwała stulecia
W 2021 roku muzeum zostało otwarte w historycznych wnętrzach Wielkiego Młyna — jednego z największych średniowiecznych młynów w Europie. Zbudowany około 1350 roku przez Krzyżaków na Wyspie Młyńskiej, przez stulecia pracował napędzany wodami Kanału Raduni. Zniszczony podczas II wojny światowej, odbudowany w latach 60. XX wieku, a następnie przystosowany do nowych funkcji, Wielki Młyn stał się przykładem tego, jak miasto potrafi przywracać historycznym przestrzeniom nowe życie.
Prace konserwatorsko-restauratorskie w latach 2018–2021 przywróciły budynkowi jego monumentalny charakter i pozwoliły trzykrotnie zwiększyć powierzchnię wystawienniczą. Ciemne wnętrza, scenograficzne oświetlenie i powściągliwy język architektury tworzą atmosferę skupionego dialogu między eksponatem a widzem.
Kolekcja światowej klasy: co widzi zwiedzający
Na powierzchni około tysiąca metrów kwadratowych prezentowanych jest ponad tysiąc eksponatów oraz szereg instalacji. Opowieść muzealna zaczyna się od geologicznej starożytności: bursztyn ukazywany jest jako skamieniała żywica pradawnych lasów, które istniały ponad 40 milionów lat temu. Rośliny i zwierzęta zastygłe w przezroczystej substancji — fragmenty liści, szyszki, owady, jaszczurki, pająki, pióra — przenoszą widza w świat, który zniknął na długo przed pojawieniem się człowieka.
Prawdziwą sensacją jest największa na świecie bryła bursztynu z Sumatry, ważąca ponad 64 kilogramy — to symbol globalnego wymiaru kolekcji i zarazem jej unikalności.
Szczególną uwagę zwrócono na inkluzywność i dostępność: muzeum jest w pełni przystosowane do potrzeb osób z niepełnosprawnością ruchową oraz niesłyszących, a dla dzieci stworzono strefę edukacyjną z elementami interaktywnymi.
Bursztyn jako lekarstwo i jako wiara
Jeden z ważnych działów ekspozycji poświęcony jest leczniczym właściwościom bursztynu. Przez wieki przypisywano mu zdolność obniżania gorączki, łagodzenia bólu oraz leczenia chorób gardła, uszu i oczu. Muzeum gromadzi stare receptury, nalewki i świadectwa tego, jak bursztyn funkcjonował na pograniczu medycyny i wierzeń.
Ten fragment historii pokazuje, że bursztyn był nie tylko towarem, ale także obiektem zaufania — materiałem, w którym ludzie upatrywali ochrony i nadziei.
Archeologia i sztuka: od amuletu do arcydzieła
Trzecie piętro muzeum odkrywa historię bursztynnictwa jako sztuki. Najstarsze artefakty związane z regionem gdańskim datowane są na VIII–IV tysiąclecie p.n.e. i świadczą o kultowym wykorzystaniu bursztynu. Amulety, figurki zwierząt i bóstw, przedmioty symboliczne — wszystko to kształtuje wyobrażenie o sakralnym wymiarze „bałtyckiego złota”.
Wśród późniejszych arcydzieł znajdują się bursztynowe szachy Michaela Redlina, stworzone ponad 300 lat temu, unikalne obrazy sakralne, różańce, rzeźby, a także współczesne obiekty artystyczne, w tym bursztynowa gitara, na której można grać.
Osobną narrację poświęcono legendarnej Bursztynowej Komnacie — zaginionej perle europejskiej sztuki, do której powstania mistrzowie z Gdańska wnieśli decydujący wkład.