W 2022 roku Gdańsk dołączył do programu „Edukacja do Kultury”, który łączy edukację, kulturę i aktywność społeczną w ramach jednolitej miejskiej strategii rozwoju. Chodzi o model uczenia się przez całe życie, który wykorzystuje narzędzia kultury i sztuki oraz jest realizowany we współpracy placówek oświatowych, instytucji kulturalnych, organizacji pozarządowych, artystów i edukatorów, pisze igdansk.com.
Program „Edukacja do Kultury. Gdańsk” skierowany jest do mieszkańców wszystkich grup wiekowych i ma na celu wzmacnianie więzi społecznych, rozwój kompetencji kulturowych, wspieranie innowacji edukacyjnych oraz kształtowanie aktywnego uczestnictwa w życiu społecznym miasta. W artykule omówiono cele programu, zasady jego realizacji oraz konkretne przykłady inicjatyw wdrożonych w latach 2022–2025, które pokazują, jak kultura staje się praktycznym narzędziem edukacji i rozwoju społeczności miejskiej.
Filozofia programu: uczenie się jako wspólny proces
Program „Edukacja do Kultury. Gdańsk” od początku był pomyślany jako długoterminowy proces, a nie krótkotrwały projekt. Jego głównym celem jest wzmacnianie więzi społecznych, rozwój uczenia się przez całe życie, przygotowanie specjalistów w dziedzinie edukacji kulturalnej oraz finansowe wsparcie organizacji pozarządowych i artystów.
W centrum programu są ludzie: mieszkańcy miasta w różnym wieku, o różnym doświadczeniu i profesjach. Dla jednych to szansa na głębsze poznanie Gdańska i jego historii, dla kogoś – zdobycie nowych umiejętności, dla innych – odkrycie w sobie potencjału twórczego lub znalezienie języka do rozmowy o trudnych współczesnych tematach. Kultura występuje tu jako wspólny język, który łączy różne środowiska.
Model sieciowy: kto i jak się włącza
Ważną cechą programu jest jego międzysektorowy charakter. W realizację zaangażowane są przedszkola, szkoły podstawowe i ponadpodstawowe, instytucje kultury, organizacje pozarządowe, inicjatywy nieformalne, niezależni artyści i edukatorzy. To właśnie ta sieciowość pozwala programowi być elastycznym i reagować na rzeczywiste potrzeby miasta.
Edukacja przez kulturę w Gdańsku to nie jest osobny kierunek dla „wybranych”, ale otwarta platforma, dostępna dla wszystkich mieszkańców i mieszkanek miasta.
Materiały edukacyjne: od pomysłu do codziennej praktyki
Jednym z podstawowych kierunków programu stało się tworzenie materiałów edukacyjnych, eksperckich i metodycznych, które mają praktyczne zastosowanie. Teksty te powstawały we współpracy z nauczycielami, artystami i animatorami kultury, którzy dobrze rozumieją realia pracy z dziećmi i młodzieżą.
Materiały nie tylko opisują podejścia teoretyczne, ale oferują konkretne scenariusze zajęć, przykłady interwencji artystycznych, sposoby wykorzystania tańca, teatru, fotografii czy sztuk wizualnych do rozwoju wrażliwości emocjonalnej, krytycznego myślenia i umiejętności komunikacyjnych.
Znaczącym rezultatem tej pracy było stworzenie w sierpniu 2025 roku Kalendarza Kulturalnego EDK. Gdańsk. Inicjatywa zrodziła się z praktycznej potrzeby – nauczyciele szukali narzędzia, które pomoże systemowo połączyć szkolny program nauczania z ofertą kulturalną miasta. Kalendarz stał się takim pomostem: pozwala zaplanować rok szkolny, uwzględniając wystawy, festiwale, wydarzenia edukacyjne i programy artystyczne.
200 wydrukowanych egzemplarzy zostało rozesłanych do szkół, a wersja cyfrowa w formacie PDF zapewniła otwarty dostęp dla wszystkich placówek oświatowych w Gdańsku.
Rezydencje artystyczne: sztuka jako doświadczenie, a nie wydarzenie
Jednym z najbardziej wpływowych elementów programu stały się rezydencje artystyczne w szkołach i przedszkolach. W przeciwieństwie do jednorazowych warsztatów, rezydencje zakładają długotrwałą obecność artysty w środowisku edukacyjnym.
W 2025 roku kierunek ten wszedł w intensywną fazę. Tancerze, pedagodzy teatralni, malarze, fotografowie i filmowcy pracowali z dziećmi i młodzieżą przez kilka tygodni i miesięcy. Nie tylko uczyli technik, ale budowali relacje, tworzyli bezpieczną przestrzeń do wyrażania siebie, pomagali dzieciom rozmawiać o własnych emocjach i doświadczeniach.
Tylko w ciągu roku interwencje i rezydencje artystyczne objęły prawie 500 dzieci i młodzieży z 18 placówek edukacyjnych, pozostawiając zauważalny ślad w społecznościach szkolnych i zmieniając atmosferę interakcji.
„Sceny szkolne”: wyjście w publiczną przestrzeń kulturalną
Ważnym publicznym akcentem programu był III Przegląd Twórczości Uczniowskiej „Sceny Szkolne”, który odbył się w 2025 roku.
Uczniowskie zespoły teatralne i autorzy prac wizualnych zaprezentowali swoje projekty w profesjonalnej przestrzeni teatralnej. Było to doświadczenie wykraczające poza szkolny występ: ze sceną, światłem, widzem, odpowiedzialnością za własną wypowiedź.
Szczególne znaczenie miały dyskusje po pokazach – przestrzeń do refleksji, wymiany myśli i kształtowania poczucia przynależności do szerszej społeczności kulturalnej. Wydarzenie zgromadziło 580 widzów.
Organizacje pozarządowe: kultura zakorzeniona w dzielnicach
W 2025 roku miasto przeznaczyło 150 000 złotych na wsparcie organizacji pozarządowych, które realizowały projekty z zakresu edukacji kulturalnej, literatury i dziedzictwa niematerialnego. Inicjatywy były wdrażane w różnych dzielnicach Gdańska, współpracując z lokalnymi społecznościami, historią i współczesnymi wyzwaniami.
Takie projekty przekształcały kulturę we wspólny proces, a nie jednorazowe wydarzenie, i sprzyjały integracji mieszkańców w różnym wieku.
Społeczność nauczycielska: powolne, ale trwałe zmiany
Obecnie w programie uczestniczy ponad 200 edukatorów, którzy aktywnie wykorzystują materiały EDK w swojej pracy. Społeczność rozwija się poprzez regularne warsztaty, wymianę doświadczeń, współpracę międzysektorową i certyfikację uczestnictwa.
To właśnie dzięki tej społeczności program stopniowo zakorzenia się w codziennym życiu szkół i przedszkoli, stając się częścią kultury edukacyjnej miasta.
Kultura jako inwestycja w przyszłość
Doświadczenie Gdańska przekonująco pokazuje: edukacja przez kulturę to długoterminowa inwestycja w ludzi, więzi społeczne i jakość życia. Zainicjowany w 2022 roku program jest dziś stabilnym ekosystemem współpracy, który łączy edukację, kulturę i aktywność obywatelską.
Właśnie dlatego to doświadczenie zasługuje na to, by pozostać w rubryce „wieczne” – jako przykład tego, jak miasto może uczyć się razem ze swoimi mieszkańcami, wykorzystując kulturę nie jako ozdobę, lecz jako fundament rozwoju.