Do XVI wieku w Polsce nie obchodzono Sylwestra. Natomiast ważnym świętem dla katolików było i nadal jest Boże Narodzenie. Jednak wraz ze zreformowanym kalendarzem gregoriańskim Polacy otrzymali osobne święto, Sylwester. W tym artykule na igdansk.com opowiemy więcej o tradycjach noworocznych w Gdańsku.
Początki świętowania
Sylwester po raz pierwszy obchodzony był w Polsce jako osobne święto w 1630 roku. Przez wiele lat święto to nie było niczym szczególnym dla Polaków. Tego dnia mieszkańcy Gdańska życzyli sobie zdrowia, spokoju i zgody. W XIX wieku zaczęto wysyłać do siebie kartki z życzeniami.
31 grudnia w Gdańsku obchodzono Stary Nowy Rok. Tego dnia młodzi ludzie chodzili od domu do domu recytując poezję. Za ten specyficzny występ otrzymywali datki, które przeznaczali na organizację uroczystości. Zwyczajem było zapraszanie na Sylwestra nie tylko krewnych, ale także sąsiadów i znajomych. Na stole królowały potrawy mięsne i mocne trunki. Gdańszczanie wierzyli, że przyniesie to pomyślność w nadchodzącym roku. Przed kolacją gospodarz posypywał podłogę grochem, życząc wszystkim szczęścia, zdrowia i dobrych zbiorów.
Sylwester w Gdańsku był magiczny. Ludzie wybiegali z domów, by podpalić snopy słomy, symbolizujące zmartwienia poprzedniego roku. W sylwestrową noc wróżono także z gwiazd. Popularne było również obserwowanie gwiazd. Jeśli niebo było usiane gwiazdami, wróżyło to słoneczny rok. W Sylwestra dziewczęta chciały również wiedzieć, która pierwsza znajdzie męża. Jedna z wróżbitek posługiwała się zwierzętami domowymi. Każda dziewczyna przygotowywała kości dla psa, a właścicielka kości, którą zjadł pies, miała największe szanse na zamążpójście. Powszechne było również wlewanie wosku do wody, aby przepowiedzieć szczęście w miłości na podstawie jego kształtu.
1 stycznia
1 stycznia gdańszczanie starali się wstawać bardzo wcześnie, aby obmyć się zimną wodą, a na dno miski wrzucali srebrną monetę. Wierzono, że taki rytuał w dniu Nowego Roku pomoże zachować zdrowie i urodę. W tym dniu wiele uwagi poświęcano działaniom, ponieważ wierzono, że sposób, w jaki spędzasz nadchodzący Nowy Rok, decyduje o tym, jak będziesz żył przez cały rok.
W tym dniu wszyscy gromadzili się również przy świątecznym stole, którego głównym atrybutem było ciasto. Sylwestrowe słodycze miały wyjątkowy kształt i były ozdobione figurkami zwierząt, ludzi i formowanymi gałązkami. Wszystko to miało zapewnić szczęście w nadchodzącym roku. Ciasto gospodyni przygotowywała sama, piekła też bułeczki i placki. Dbano o to, aby na stole znalazł się cały kawałek świeżego chleba, który chronił rodzinę przed biedą i głodem. Kolacja zawierała również siekany groch i kapustę, mięso, kiełbasę i piwo. Dziewczęta ubierały się w nowe stroje, które miały zapewnić powodzenie w miłości. Czekały też na odwiedziny kawalerów i częstowały się ciasteczkami w kształcie zwierzątek.
Na początku XX wieku polska arystokracja w Gdańsku organizowała uroczyste bale sylwestrowe. Kobiety zakładały luksusowe suknie, a mężczyźni stylowe garnitury. Goście tańczyli do białego rana i wspólnie świętowali nadejście Nowego Roku.
Podczas obchodów Nowego Roku łatwo było stać się ofiarą żartownisiów. Zazwyczaj psoty były domeną młodych ludzi, a ich rodzaj zależał od wyobraźni. Zdarzało się, że kominy zatykano szkłem, aby gospodyni nie rozpaliła ognia w piecu w noc sylwestrową. Chłopcy, zazwyczaj kawalerowie, często wywozili wozy poza wieś, a czasem stawiali je na dachach stodół.
Tak więc Sylwestrowi w XX wieku w Gdańsku towarzyszyło wiele tradycji, a mieszkańcy Wolnego Miasta skrupulatnie przestrzegali tych zwyczajów. W XXI wieku obchody Nowego Roku stały się bardziej nowoczesne, a niektóre tradycje zanikły. Jednak to święto nadal jest ważne dla Polaków, zwłaszcza dla młodych ludzi.