Holokaust jest przerażającym przykładem ludzkiego fanatyzmu i tego, jak można zasiewać nienawiść i uprzedzenia wśród ludzi poprzez merkantylne idee. Gdańsk, podobnie jak większość miast Europy, nie uniknął tej straszliwej tragedii, pisze portal igdansk.com.
Żydzi w Gdańsku przed wojną
Przed II wojną światową w Gdańsku żyła znacząca społeczność żydowska. Żydzi żyli w pokoju z innymi mieszkańcami miasta, bez większych konfliktów. Mieli swoje synagogi, szkoły i inne instytucje kulturalne. Zarabiali na życie, prowadząc niewielkie interesy rodzinne, takie jak sklepy czy manufaktury produkujące obuwie i odzież. Jednak w wyniku tajnego paktu Ribbentrop-Mołotow duża część Polski miała przypaść nazistowskim Niemcom. Polska stała się pierwszym krajem w Europie, który został okupowany przez nazistów, a co za tym idzie, również pierwszym, w którym okupanci zaczęli aktywnie prześladować Żydów. W ten sposób Polska stała się poligonem doświadczalnym dla tworzenia gett i obozów koncentracyjnych.
Zaraz po prowokacji gliwickiej polskie miasta zostały szybko zajęte przez niemieckie wojska. W miastach objętych aneksją natychmiast wprowadzono nowe porządki, a szczególną uwagę poświęcono Żydom. Zostali oni natychmiast pozbawieni praw, a ich majątki, domy i budynki przemysłowe zostały skonfiskowane.
Prześladowania i ludobójstwo
Pomimo dużej liczby Żydów w mieście, w Gdańsku nie utworzono getta. Jednak nie wpłynęło to pozytywnie na los gdańskich Żydów. Żydzi zostali deportowani do innych obozów koncentracyjnych, z których kilka znajdowało się na terenie Polski. Najbliższy obóz znajdował się 34 km od Gdańska, w pobliżu wsi Sztutowo. Obóz Stutthof początkowo miał służyć jako miejsce internowania polskich jeńców wojennych, ale z czasem został rozbudowany i stał się miejscem kaźni tysięcy Żydów przez kolejne pięć lat. Był jednym z pierwszych obozów założonych na terenie Polski i ostatnim, który został wyzwolony w 1945 roku. Obóz zasłynął z okropnych warunków panujących wśród więźniów – w całym okresie jego istnienia przeszło przez niego 110 tysięcy osób, z czego 65 tysięcy zostało zamordowanych, zagłodzonych lub poddanych straszliwym eksperymentom. W Stutthofie znajdowały się również komory gazowe, które zaczęto masowo wykorzystywać po 1942 roku, kiedy to na konferencji w Wannsee podjęto decyzję o przyspieszeniu „ostatecznego rozwiązania kwestii żydowskiej”.
Historia Stutthof pokazuje, jak ludzka brutalność może szybko i bezwzględnie zniszczyć wszelkie granice humanizmu. Wiadomo, że w obozie przeprowadzano eksperymenty na ludziach, produkowano mydło z ludzkich ciał, znęcano się nad Żydami i wykonywano egzekucje za najmniejsze przewinienia.
Wiosną 1945 roku, kiedy radzieckie wojska szybko wyzwalały Europę, obóz koncentracyjny musiał zostać zamknięty. Więźniowie zostali zmuszeni do marszu śmierci, a ci, którzy nie byli w stanie iść – a większość z nich była wyczerpana z głodu i zimna – zostali zamordowani i spaleni. Ci, którzy jeszcze mogli iść, w większości zginęli zastrzeleni lub zamarzli po drodze. W chwili wyzwolenia Stutthof w maju 1945 roku radzieckie wojska znalazły w obozie tylko około 100 ocalałych osób.
Pamiętać, aby nie powtórzyć
Po wojnie rany psychiczne mieszkańców regionu długo się nie goiły. Odbudowując powojenny Gdańsk, Stutthof został początkowo pominięty. Dopiero w 1962 roku na terenie obozu otwarto muzeum Holokaustu. Pomimo dramatyzmu sytuacji i przerażających eksponatów, muzeum odwiedzają co roku tysiące osób, aby poznać historię obozu, zobaczyć eksponaty, usłyszeć świadectwa ocalałych i uczcić pamięć ofiar.
W samym Gdańsku, w Muzeum II Wojny Światowej, znajduje się również oddzielny pawilon poświęcony Holokaustowi. Oprócz tych dwóch największych muzeów, w okolicach Gdańska znajduje się kilka mniejszych pomników i muzeów upamiętniających niewinne ofiary. Pamięć o nich jest niezwykle ważna dla całej ludzkości, aby lekcje historii nie poszły na marne i abyśmy wyciągnęli z nich właściwe wnioski.