{"id":22740,"date":"2026-02-19T19:10:34","date_gmt":"2026-02-19T18:10:34","guid":{"rendered":"https:\/\/igdansk.com\/?p=22740"},"modified":"2026-02-19T19:14:56","modified_gmt":"2026-02-19T18:14:56","slug":"maria-janion-romantyzm-traumy-i-transgresje","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/igdansk.com\/pl\/eternal-22740-maria-janion-romantyzm-traumy-i-transgresje","title":{"rendered":"Maria Janion: romantyzm, traumy i transgresje"},"content":{"rendered":"\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Maria Janion \u2014 wybitna polska pisarka, badaczka romantyzmu, feministka i autorka licznych prac naukowych. Jej <a href=\"https:\/\/ikrakow.net\/uk\/eternal-riznobichna-tvorchist-stanislava-vyspyanskogo-z-krakova\" target=\"_blank\" rel=\"noopener\">tw\u00f3rczo\u015b\u0107<\/a> \u0142\u0105czy analiz\u0119 polskiej i europejskiej literatury, badania wierze\u0144 ludowych, symboliki wampir\u00f3w oraz spo\u0142eczno-kulturowych transgresji. Janion oddawa\u0142a g\u0142os marginalizowanym grupom, w szczeg\u00f3lno\u015bci kobietom, gejom i \u017bydom, oraz kszta\u0142towa\u0142a wsp\u00f3\u0142czesne rozumienie romantyzmu jako afirmacji wolno\u015bci.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">W artykule na <a href=\"http:\/\/igdansk.com\" data-type=\"link\" data-id=\"igdansk.com\">igdansk.com<\/a> om\u00f3wiono jej biografi\u0119, dzieci\u0144stwo, prze\u017cycia wojenne i akademickie, seminaria oraz osi\u0105gni\u0119cia tw\u00f3rcze.<\/p>\n\n\n\n<div id=\"ez-toc-container\" class=\"ez-toc-v2_0_74 counter-hierarchy ez-toc-counter ez-toc-custom ez-toc-container-direction\">\n<label for=\"ez-toc-cssicon-toggle-item-6a379d885f724\" class=\"ez-toc-cssicon-toggle-label\"><span class=\"\"><span class=\"eztoc-hide\" style=\"display:none;\">Toggle<\/span><span class=\"ez-toc-icon-toggle-span\"><svg style=\"fill: #999;color:#999\" xmlns=\"http:\/\/www.w3.org\/2000\/svg\" class=\"list-377408\" width=\"20px\" height=\"20px\" viewBox=\"0 0 24 24\" fill=\"none\"><path d=\"M6 6H4v2h2V6zm14 0H8v2h12V6zM4 11h2v2H4v-2zm16 0H8v2h12v-2zM4 16h2v2H4v-2zm16 0H8v2h12v-2z\" fill=\"currentColor\"><\/path><\/svg><svg style=\"fill: #999;color:#999\" class=\"arrow-unsorted-368013\" xmlns=\"http:\/\/www.w3.org\/2000\/svg\" width=\"10px\" height=\"10px\" viewBox=\"0 0 24 24\" version=\"1.2\" baseProfile=\"tiny\"><path d=\"M18.2 9.3l-6.2-6.3-6.2 6.3c-.2.2-.3.4-.3.7s.1.5.3.7c.2.2.4.3.7.3h11c.3 0 .5-.1.7-.3.2-.2.3-.5.3-.7s-.1-.5-.3-.7zM5.8 14.7l6.2 6.3 6.2-6.3c.2-.2.3-.5.3-.7s-.1-.5-.3-.7c-.2-.2-.4-.3-.7-.3h-11c-.3 0-.5.1-.7.3-.2.2-.3.5-.3.7s.1.5.3.7z\"\/><\/svg><\/span><\/span><\/label><input type=\"checkbox\"  id=\"ez-toc-cssicon-toggle-item-6a379d885f724\"  aria-label=\"Toggle\" \/><nav><ul class='ez-toc-list ez-toc-list-level-1 ' ><li class='ez-toc-page-1 ez-toc-heading-level-2'><a class=\"ez-toc-link ez-toc-heading-1\" href=\"https:\/\/igdansk.com\/pl\/eternal-22740-maria-janion-romantyzm-traumy-i-transgresje\/#Traumatyczne_dziecinstwo_i_pierwsze_ksiazki\" >Traumatyczne dzieci\u0144stwo i pierwsze ksi\u0105\u017cki<\/a><\/li><li class='ez-toc-page-1 ez-toc-heading-level-2'><a class=\"ez-toc-link ez-toc-heading-2\" href=\"https:\/\/igdansk.com\/pl\/eternal-22740-maria-janion-romantyzm-traumy-i-transgresje\/#Wojna_okupacja_i_ksztaltowanie_swiatopogladu\" >Wojna, okupacja i kszta\u0142towanie \u015bwiatopogl\u0105du<\/a><\/li><li class='ez-toc-page-1 ez-toc-heading-level-2'><a class=\"ez-toc-link ez-toc-heading-3\" href=\"https:\/\/igdansk.com\/pl\/eternal-22740-maria-janion-romantyzm-traumy-i-transgresje\/#Gdansk_jako_laboratorium_intelektualne\" >Gda\u0144sk jako laboratorium intelektualne<\/a><\/li><li class='ez-toc-page-1 ez-toc-heading-level-2'><a class=\"ez-toc-link ez-toc-heading-4\" href=\"https:\/\/igdansk.com\/pl\/eternal-22740-maria-janion-romantyzm-traumy-i-transgresje\/#Tworczosc_i_transgresja\" >Tw\u00f3rczo\u015b\u0107 i transgresja<\/a><\/li><li class='ez-toc-page-1 ez-toc-heading-level-2'><a class=\"ez-toc-link ez-toc-heading-5\" href=\"https:\/\/igdansk.com\/pl\/eternal-22740-maria-janion-romantyzm-traumy-i-transgresje\/#Romantyzm_i_innosc_jako_klucz_do_kultury\" >Romantyzm i inno\u015b\u0107 jako klucz do kultury<\/a><\/li><li class='ez-toc-page-1 ez-toc-heading-level-2'><a class=\"ez-toc-link ez-toc-heading-6\" href=\"https:\/\/igdansk.com\/pl\/eternal-22740-maria-janion-romantyzm-traumy-i-transgresje\/#Wybitne_dziela_i_ich_rezonans\" >Wybitne dzie\u0142a i ich rezonans<\/a><\/li><li class='ez-toc-page-1 ez-toc-heading-level-2'><a class=\"ez-toc-link ez-toc-heading-7\" href=\"https:\/\/igdansk.com\/pl\/eternal-22740-maria-janion-romantyzm-traumy-i-transgresje\/#Uczniowie_ktorzy_stali_sie_glosami_epoki\" >Uczniowie, kt\u00f3rzy stali si\u0119 g\u0142osami epoki<\/a><\/li><li class='ez-toc-page-1 ez-toc-heading-level-2'><a class=\"ez-toc-link ez-toc-heading-8\" href=\"https:\/\/igdansk.com\/pl\/eternal-22740-maria-janion-romantyzm-traumy-i-transgresje\/#Miasto_ktore_docenilo_mistrzynie\" >Miasto, kt\u00f3re doceni\u0142o mistrzyni\u0119<\/a><\/li><li class='ez-toc-page-1 ez-toc-heading-level-2'><a class=\"ez-toc-link ez-toc-heading-9\" href=\"https:\/\/igdansk.com\/pl\/eternal-22740-maria-janion-romantyzm-traumy-i-transgresje\/#Dziedzictwo_i_wspolczesna_aktualnosc\" >Dziedzictwo i wsp\u00f3\u0142czesna aktualno\u015b\u0107<\/a><\/li><\/ul><\/nav><\/div>\n<h2 class=\"wp-block-heading\"><span class=\"ez-toc-section\" id=\"Traumatyczne_dziecinstwo_i_pierwsze_ksiazki\"><\/span>Traumatyczne dzieci\u0144stwo i pierwsze ksi\u0105\u017cki<span class=\"ez-toc-section-end\"><\/span><\/h2>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Maria Janion urodzi\u0142a si\u0119 24 grudnia 1926 roku w podwile\u0144skich Mo\u0144kach. Jej dzieci\u0144stwo nie by\u0142o beztroskie: ojciec cierpia\u0142 na alkoholizm i cz\u0119sto zachowywa\u0142 si\u0119 agresywnie, a matka, pr\u00f3buj\u0105c utrzyma\u0107 rodzin\u0119, zmuszona by\u0142a wyjecha\u0107 z dzie\u0107mi, zostawiaj\u0105c sze\u015bcioletni\u0105 Mari\u0119 pod opiek\u0105 ch\u0142odnej ciotki w Siedlcach. Te lata roz\u0142\u0105ki i niedostatku materialnego pozostawi\u0142y g\u0142\u0119boki \u015blad w \u015bwiadomo\u015bci dziewczynki, ale jednocze\u015bnie ukszta\u0142towa\u0142y w niej nieodpart\u0105 pasj\u0119 do czytania.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Ju\u017c jako dziesi\u0119ciolatka Janion potrafi\u0142a poch\u0142on\u0105\u0107 kilka ksi\u0105\u017cek dziennie. Jej dziennik z lat 1942\u20131943 \u015bwiadczy o niezwyk\u0142ym oddaniu literaturze: szesnastoletnia dziewczyna czyta\u0142a ponad trzydzie\u015bci utwor\u00f3w miesi\u0119cznie, od przygodowych ksi\u0105\u017cek Kiplinga, przez humor Haszka, po dramatyczne historie Kossak-Szczuckiej. Czytanie sta\u0142o si\u0119 dla niej nie tylko ucieczk\u0105 od rzeczywisto\u015bci, ale sposobem na odnalezienie w\u0142asnej wewn\u0119trznej przestrzeni wolno\u015bci i zrozumienie \u015bwiata.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Seans filmu \u201eKing Kong\u201d wywar\u0142 na Marii szczeg\u00f3lne wra\u017cenie. Obraz ogromnej ma\u0142py, kt\u00f3ra czule trzyma kruch\u0105 dziewczyn\u0119, sta\u0142 si\u0119 dla niej pierwszym emocjonalnym i intymnym do\u015bwiadczeniem, znakiem tego, \u017ce jej uwaga skierowana jest ku Innemu \u2014 temu, co wykracza poza standardowe postrzeganie \u015bwiata.<\/p>\n\n\n\n<figure class=\"wp-block-image size-full\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" width=\"810\" height=\"456\" src=\"https:\/\/cdn.igdansk.com\/wp-content\/uploads\/sites\/36\/2026\/02\/image-32.png\" alt=\"\" class=\"wp-image-22710\" srcset=\"https:\/\/cdn.igdansk.com\/wp-content\/uploads\/sites\/36\/2026\/02\/image-32.png 810w, https:\/\/cdn.igdansk.com\/wp-content\/uploads\/sites\/36\/2026\/02\/image-32-300x169.png 300w, https:\/\/cdn.igdansk.com\/wp-content\/uploads\/sites\/36\/2026\/02\/image-32-768x432.png 768w, https:\/\/cdn.igdansk.com\/wp-content\/uploads\/sites\/36\/2026\/02\/image-32-696x392.png 696w\" sizes=\"auto, (max-width: 810px) 100vw, 810px\" \/><\/figure>\n\n\n\n<h2 class=\"wp-block-heading\"><span class=\"ez-toc-section\" id=\"Wojna_okupacja_i_ksztaltowanie_swiatopogladu\"><\/span>Wojna, okupacja i kszta\u0142towanie \u015bwiatopogl\u0105du<span class=\"ez-toc-section-end\"><\/span><\/h2>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Podczas okupacji Wilna Janion ucz\u0119szcza\u0142a na tajne komplety, prze\u017cy\u0142a wojn\u0119 i by\u0142a \u015bwiadkiem makabrycznych wydarze\u0144, w tym masowych mord\u00f3w na \u017bydach w Ponarach. Obrazy te na zawsze pozosta\u0142y w jej \u015bwiadomo\u015bci i ukszta\u0142towa\u0142y g\u0142\u0119bok\u0105 odraz\u0119 do antysemityzmu, staj\u0105c si\u0119 pot\u0119\u017cnym motywem jej przysz\u0142ych bada\u0144 naukowych.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Po wojnie rodzina osiad\u0142a w \u0141odzi. M\u0142odo\u015b\u0107 Janion charakteryzowa\u0142a si\u0119 fascynacj\u0105 marksizmem i wiar\u0105 w mo\u017cliwo\u015b\u0107 sowieckiego panowania jako gwaranta pokoju. Wst\u0105pi\u0142a do Polskiej Zjednoczonej Partii Robotniczej, kt\u00f3r\u0105 opu\u015bci\u0142a dopiero w 1978 roku. To do\u015bwiadczenie da\u0142o jej fundament do krytycznego namys\u0142u nad ideologiami, w\u0142adz\u0105 i narracjami kulturowymi.<\/p>\n\n\n\n<h2 class=\"wp-block-heading\"><span class=\"ez-toc-section\" id=\"Gdansk_jako_laboratorium_intelektualne\"><\/span>Gda\u0144sk jako laboratorium intelektualne<span class=\"ez-toc-section-end\"><\/span><\/h2>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Okres pracy Janion w <a href=\"https:\/\/gdansk-future.eu\/uk\/eternal-vizytivka-gdanska-istoriya-ta-rozvytok-dovgoyi-vulyczi\" target=\"_blank\" rel=\"noopener\">Gda\u0144sku<\/a> by\u0142 etapem, w kt\u00f3rym jej my\u015blenie osi\u0105gn\u0119\u0142o pe\u0142n\u0105 dojrza\u0142o\u015b\u0107. Po dramatycznych wydarzeniach lat 1968\u20131969, kiedy zosta\u0142a odsuni\u0119ta w wyniku represji marcowych, praca w Instytucie Filologii Polskiej Uniwersytetu Gda\u0144skiego w 1970 roku sta\u0142a si\u0119 nowym pocz\u0105tkiem.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Seminaria Janion przeradza\u0142y si\u0119 w wydarzenia: by\u0142y szko\u0142\u0105 my\u015blenia, a nie dyscyplin\u0105 akademick\u0105. Nie chodzi\u0142o tu o przyswojenie kanonu czy poprawnych interpretacji. Wymaga\u0142a osobistej odpowiedzialno\u015bci za my\u015bl i uczy\u0142a czyta\u0107 nie tylko tekst, ale i to, co kultura stara si\u0119 ukry\u0107.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Janion pracowa\u0142a od sz\u00f3stej rano do p\u00f3\u0142nocy, przekazuj\u0105c r\u0119kopisy wydawcom, a ksi\u0105\u017cki w jej domu by\u0142y uporz\u0105dkowane tematycznie: krytyka literacka i historia malarstwa w przedpokoju, romantyzm i literatura ezoteryczna \u2014 w mniejszym pokoju, kuchnia by\u0142a po\u015bwi\u0119cona Wielkiej Rewolucji Francuskiej, a \u0142azienka \u2014 beletrystyce, socjologii i filozofii.<\/p>\n\n\n\n<figure class=\"wp-block-image size-full\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" width=\"1044\" height=\"761\" src=\"https:\/\/cdn.igdansk.com\/wp-content\/uploads\/sites\/36\/2026\/02\/image-33.png\" alt=\"\" class=\"wp-image-22713\" srcset=\"https:\/\/cdn.igdansk.com\/wp-content\/uploads\/sites\/36\/2026\/02\/image-33.png 1044w, https:\/\/cdn.igdansk.com\/wp-content\/uploads\/sites\/36\/2026\/02\/image-33-300x219.png 300w, https:\/\/cdn.igdansk.com\/wp-content\/uploads\/sites\/36\/2026\/02\/image-33-768x560.png 768w, https:\/\/cdn.igdansk.com\/wp-content\/uploads\/sites\/36\/2026\/02\/image-33-696x507.png 696w\" sizes=\"auto, (max-width: 1044px) 100vw, 1044px\" \/><\/figure>\n\n\n\n<h2 class=\"wp-block-heading\"><span class=\"ez-toc-section\" id=\"Tworczosc_i_transgresja\"><\/span>Tw\u00f3rczo\u015b\u0107 i transgresja<span class=\"ez-toc-section-end\"><\/span><\/h2>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Tw\u00f3rczo\u015bci Janion nie da si\u0119 sprowadzi\u0107 do zbioru ksi\u0105\u017cek. Jej eseistyka i teksty naukowe to zawsze akt moralnej i intelektualnej odpowiedzialno\u015bci. Krytykowa\u0142a polski kult cierpienia, analizowa\u0142a antysemityzm, otwiera\u0142a si\u0119 na Innych \u2014 kobiety, gej\u00f3w, \u017byd\u00f3w, wygna\u0144c\u00f3w.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Szczeg\u00f3lne miejsce w jej pracach zajmowa\u0142y mroczne obrazy kultury \u2014 wampiry, upiory, niesamowite fantazje. Nie by\u0142y one egzotyk\u0105, lecz narz\u0119dziem do zrozumienia wypartych l\u0119k\u00f3w, seksualno\u015bci i poczucia winy. Figury cieni kultury pomaga\u0142y czytelnikowi zrozumie\u0107 procesy spo\u0142eczne i polityczne, kt\u00f3re pozostaj\u0105 poza oficjalnymi dyskursami. To w\u0142a\u015bnie z gda\u0144skich seminari\u00f3w zrodzi\u0142y si\u0119 wielotomowe \u201eTransgresje\u201d (1981\u20131988) \u2014 nie klasyczna monografia, lecz zapis \u017cywego my\u015blenia, dyskusji, w\u0105tpliwo\u015bci i konflikt\u00f3w. Tu po raz pierwszy systematycznie pojawiaj\u0105 si\u0119 tematy monstrualno\u015bci, wampiryzmu, seksualno\u015bci, cielesno\u015bci, politycznej nie\u015bwiadomo\u015bci. Dla polskiej nauki by\u0142 to szok \u2014 i jednocze\u015bnie prze\u0142om w nowoczesnej humanistyce.<\/p>\n\n\n\n<h2 class=\"wp-block-heading\"><span class=\"ez-toc-section\" id=\"Romantyzm_i_innosc_jako_klucz_do_kultury\"><\/span>Romantyzm i inno\u015b\u0107 jako klucz do kultury<span class=\"ez-toc-section-end\"><\/span><\/h2>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">W Gda\u0144sku Janion ostatecznie sformu\u0142owa\u0142a w\u0142asn\u0105 wizj\u0119 polskiego romantyzmu. Dla niej by\u0142a to \u017cywa reakcja kultury na katastrof\u0119 nowoczesno\u015bci, utrat\u0119 pa\u0144stwowo\u015bci i zbiorow\u0105 traum\u0119. Ostro krytykowa\u0142a kult cierpienia i mesja\u0144sk\u0105 retoryk\u0119, kt\u00f3ra zamienia ofiar\u0119 w cel sam w sobie i blokuje emancypacj\u0119.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Okres gda\u0144ski zaowocowa\u0142 r\u00f3wnie\u017c wprowadzeniem do polskiej humanistyki temat\u00f3w marginalizowanych lub tabuizowanych: kobiecego do\u015bwiadczenia, homoseksualno\u015bci, \u017cydowskiej obecno\u015bci w kulturze, figury potwora i wampira jako metafory wyparcia. Inno\u015b\u0107 by\u0142a dla Janion papierkiem lakmusowym wolno\u015bci kultury.<\/p>\n\n\n\n<figure class=\"wp-block-image size-full\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" width=\"900\" height=\"600\" src=\"https:\/\/cdn.igdansk.com\/wp-content\/uploads\/sites\/36\/2026\/02\/image-34.png\" alt=\"\" class=\"wp-image-22716\" srcset=\"https:\/\/cdn.igdansk.com\/wp-content\/uploads\/sites\/36\/2026\/02\/image-34.png 900w, https:\/\/cdn.igdansk.com\/wp-content\/uploads\/sites\/36\/2026\/02\/image-34-300x200.png 300w, https:\/\/cdn.igdansk.com\/wp-content\/uploads\/sites\/36\/2026\/02\/image-34-768x512.png 768w, https:\/\/cdn.igdansk.com\/wp-content\/uploads\/sites\/36\/2026\/02\/image-34-696x464.png 696w\" sizes=\"auto, (max-width: 900px) 100vw, 900px\" \/><\/figure>\n\n\n\n<h2 class=\"wp-block-heading\"><span class=\"ez-toc-section\" id=\"Wybitne_dziela_i_ich_rezonans\"><\/span>Wybitne dzie\u0142a i ich rezonans<span class=\"ez-toc-section-end\"><\/span><\/h2>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">W\u015br\u00f3d kluczowych prac Janion znajduj\u0105 si\u0119:<\/p>\n\n\n\n<ul class=\"wp-block-list\">\n<li>\u201eGor\u0105czka romantyczna\u201d (1975) \u2014 jedna z najwa\u017cniejszych ksi\u0105\u017cek Janion, w kt\u00f3rej ostatecznie zerwa\u0142a ze szkolno-muzealnym obrazem romantyzmu. Romantyzm jawi si\u0119 tu nie jako epoka stylu, ale jako stan kultury w momencie kryzysu \u2014 odpowied\u017a na historyczn\u0105 katastrof\u0119, utrat\u0119 suwerenno\u015bci, do\u015bwiadczenie kl\u0119ski. Janion pokazuje, \u017ce romantyczna \u201egor\u0105czka\u201d to symptom: nadmiar emocji, mistyki, ofiary, kt\u00f3ry mo\u017ce by\u0107 zar\u00f3wno \u017ar\u00f3d\u0142em wolno\u015bci, jak i pu\u0142apk\u0105 samozniszczenia. To w\u0142a\u015bnie tutaj pojawia si\u0119 jej krytyka polskiego kultu cierpienia.<\/li>\n\n\n\n<li>\u201eKobiety i duch inno\u015bci\u201d (1996) \u2014 ksi\u0105\u017cka, kt\u00f3ra uczyni\u0142a Janion centraln\u0105 postaci\u0105 polskiej my\u015bli feministycznej, nawet je\u015bli ona sama nie zawsze u\u017cywa\u0142a tego okre\u015blenia. Tu kobieta po raz pierwszy pojawia si\u0119 nie jako muza czy symbol, ale jako podmiot kultury, no\u015bnik odmiennenego do\u015bwiadczenia. Janion analizuje, jak kobieco\u015b\u0107 w polskiej tradycji by\u0142a systemowo marginalizowana lub mitologizowana \u2014 i jak to ogranicza\u0142o wolno\u015b\u0107 wszystkich.<\/li>\n\n\n\n<li>\u201e\u017byj\u0105c tracimy \u017cycie\u201d (2001) \u2014 tytu\u0142 ten sta\u0142 si\u0119 jedn\u0105 z najcz\u0119\u015bciej cytowanych formu\u0142 Janion. To filozoficzno-eseistyczna praca o egzystencjalnym wymiarze kultury, o tym, jak \u017cycie trwoni si\u0119 w ideologiach, mitach i narzuconych rolach. Ksi\u0105\u017cka \u0142\u0105czy literaturoznawstwo z osobistym do\u015bwiadczeniem i jest przyk\u0142adem tego, jak Janion zaciera\u0142a granic\u0119 mi\u0119dzy nauk\u0105 a \u017cyciem.<\/li>\n\n\n\n<li>\u201eWampir: biografia symboliczna\u201d (2002) i \u201eNiesamowita S\u0142owia\u0144szczyzna\u201d (2006) \u2014 badania wyobra\u017ani i mit\u00f3w.<\/li>\n\n\n\n<li>\u201eBohater, spisek, \u015bmier\u0107: wyk\u0142ady \u017cydowskie\u201d (2009) \u2014 ostatni tom, po\u015bwi\u0119cony tematyce \u017cydowskiej w literaturze.<\/li>\n<\/ul>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Wybrane dzie\u0142a zosta\u0142y opublikowane pod redakcj\u0105 uczennicy, Ma\u0142gorzaty Czermi\u0144skiej, co przyczyni\u0142o si\u0119 do popularyzacji Janion w\u015br\u00f3d nowych pokole\u0144 humanist\u00f3w.<\/p>\n\n\n\n<h2 class=\"wp-block-heading\"><span class=\"ez-toc-section\" id=\"Uczniowie_ktorzy_stali_sie_glosami_epoki\"><\/span>Uczniowie, kt\u00f3rzy stali si\u0119 g\u0142osami epoki<span class=\"ez-toc-section-end\"><\/span><\/h2>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Maria Janion nie tworzy\u0142a \u201eszko\u0142y\u201d w w\u0105skim tego s\u0142owa znaczeniu. Ale to w\u0142a\u015bnie w Gda\u0144sku ukszta\u0142towa\u0142o si\u0119 pokolenie jej uczni\u00f3w, kt\u00f3re zdefiniowa\u0142o polski krajobraz intelektualny: pisarz i literaturoznawca Stefan Chwin, Ma\u0142gorzata Ksi\u0105\u017cek-Czermi\u0144ska, Stanis\u0142aw Rosiek, Anna Czekanowicz. \u0141\u0105czy\u0142o ich nie na\u015bladownictwo nauczycielki, ale odwaga do samodzielnego my\u015blenia i wchodzenia w konflikt z utartymi narracjami.<\/p>\n\n\n\n<h2 class=\"wp-block-heading\"><span class=\"ez-toc-section\" id=\"Miasto_ktore_docenilo_mistrzynie\"><\/span>Miasto, kt\u00f3re doceni\u0142o mistrzyni\u0119<span class=\"ez-toc-section-end\"><\/span><\/h2>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Maria Janion zmar\u0142a w 2020 roku w wieku 93 lat. W 2026 roku jej imieniem nazwano ulic\u0119 przy kampusie uniwersyteckim \u2014 symboliczny gest, kt\u00f3ry ugruntowa\u0142 jej obecno\u015b\u0107 w przestrzeni miejskiej.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">To uznanie mia\u0142o wag\u0119 nie tylko formalnego honoru: Gda\u0144sk potraktowa\u0142 Janion jako cz\u0119\u015b\u0107 w\u0142asnej to\u017csamo\u015bci intelektualnej, a my\u015blenie humanistyczne \u2014 jako fundament miasta.<\/p>\n\n\n\n<figure class=\"wp-block-image size-full\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" width=\"1280\" height=\"853\" src=\"https:\/\/cdn.igdansk.com\/wp-content\/uploads\/sites\/36\/2026\/02\/image-35.png\" alt=\"\" class=\"wp-image-22719\" srcset=\"https:\/\/cdn.igdansk.com\/wp-content\/uploads\/sites\/36\/2026\/02\/image-35.png 1280w, https:\/\/cdn.igdansk.com\/wp-content\/uploads\/sites\/36\/2026\/02\/image-35-300x200.png 300w, https:\/\/cdn.igdansk.com\/wp-content\/uploads\/sites\/36\/2026\/02\/image-35-768x512.png 768w, https:\/\/cdn.igdansk.com\/wp-content\/uploads\/sites\/36\/2026\/02\/image-35-696x464.png 696w\" sizes=\"auto, (max-width: 1280px) 100vw, 1280px\" \/><\/figure>\n\n\n\n<h2 class=\"wp-block-heading\"><span class=\"ez-toc-section\" id=\"Dziedzictwo_i_wspolczesna_aktualnosc\"><\/span>Dziedzictwo i wsp\u00f3\u0142czesna aktualno\u015b\u0107<span class=\"ez-toc-section-end\"><\/span><\/h2>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Maria Janion pozostawi\u0142a po sobie ogromne dziedzictwo naukowe i osobowo\u015bciowe: dziesi\u0105tki ksi\u0105\u017cek, setki student\u00f3w, niewyczerpan\u0105 energi\u0119 do krytycznego my\u015blenia i humanizmu. Jej tw\u00f3rczo\u015b\u0107 dowodzi, \u017ce nauka i pisanie to nie tylko zaw\u00f3d, ale forma \u017cycia, spos\u00f3b na obron\u0119 wolno\u015bci i zrozumienie kulturowych cieni, kt\u00f3re zawsze s\u0105 tu\u017c obok.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Nauczy\u0142a czyta\u0107 romantyzm jako \u017cyw\u0105 przestrze\u0144 wolno\u015bci, a kultur\u0119 \u2014 jako pole transgresji i wybor\u00f3w moralnych. Jej \u017cycie i tw\u00f3rczo\u015b\u0107 pozostaj\u0105 aktualne i inspiruj\u0105 nowe pokolenia, poniewa\u017c Janion udowodni\u0142a, \u017ce humanistyka mo\u017ce by\u0107 jednocze\u015bnie poznawcza, nasycona emocjonalnie i moralnie odpowiedzialna.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Maria Janion \u2014 wybitna polska pisarka, badaczka romantyzmu, feministka i autorka licznych prac naukowych. Jej tw\u00f3rczo\u015b\u0107 \u0142\u0105czy analiz\u0119 polskiej i europejskiej literatury, badania wierze\u0144 ludowych, symboliki wampir\u00f3w oraz spo\u0142eczno-kulturowych transgresji. Janion oddawa\u0142a g\u0142os marginalizowanym grupom, w szczeg\u00f3lno\u015bci kobietom, gejom i \u017bydom, oraz kszta\u0142towa\u0142a wsp\u00f3\u0142czesne rozumienie romantyzmu jako afirmacji wolno\u015bci. W artykule na igdansk.com om\u00f3wiono jej [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":504,"featured_media":22705,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[4822],"tags":[7675,7668,7090,7669,7664,7671,7107,7662,7673,7674,7663,7665,7666,7667],"moimportance":[32,35],"motype":[4828],"moformat":[83],"class_list":["post-22740","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","category-cultural","tag-feminizm-3","tag-filozofia-kultury","tag-gdansk-4","tag-historia-literatury","tag-humanistyka","tag-krytyka-literacka","tag-literatura-polska","tag-maria-janion","tag-niesamowita-slowianszczyzna","tag-polskie-pisarki","tag-romantyzm-2","tag-transgresje","tag-uniwersytet-gdanski","tag-wybitne-polki","moimportance-golovna-novyna","moimportance-retranslyacziya-v-agregatory","motype-eternal","moformat-longread-short"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/igdansk.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/22740","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/igdansk.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/igdansk.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/igdansk.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/users\/504"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/igdansk.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=22740"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/igdansk.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/22740\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":22741,"href":"https:\/\/igdansk.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/22740\/revisions\/22741"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/igdansk.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/media\/22705"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/igdansk.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=22740"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/igdansk.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=22740"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/igdansk.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=22740"},{"taxonomy":"moimportance","embeddable":true,"href":"https:\/\/igdansk.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/moimportance?post=22740"},{"taxonomy":"motype","embeddable":true,"href":"https:\/\/igdansk.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/motype?post=22740"},{"taxonomy":"moformat","embeddable":true,"href":"https:\/\/igdansk.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/moformat?post=22740"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}