{"id":22511,"date":"2026-01-22T08:56:53","date_gmt":"2026-01-22T07:56:53","guid":{"rendered":"https:\/\/igdansk.com\/?p=22511"},"modified":"2026-01-22T10:10:08","modified_gmt":"2026-01-22T09:10:08","slug":"kat-lekarz-i-leki-na-bazie-wodki-na-co-chorowali-i-yak-leczyli-sie-mieszkancy-dawnego-gdanska","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/igdansk.com\/pl\/eternal-22511-kat-lekarz-i-leki-na-bazie-wodki-na-co-chorowali-i-yak-leczyli-sie-mieszkancy-dawnego-gdanska","title":{"rendered":"Kat-lekarz i leki na bazie w\u00f3dki: na co chorowali i \u044f\u043a leczyli si\u0119 mieszka\u0144cy dawnego Gda\u0144ska"},"content":{"rendered":"\n

Kiedy mieszkaniec dawnego Gda\u0144ska z\u0142ama\u0142 r\u0119k\u0119, nie szuka\u0142 lekarza. Udawa\u0142 si\u0119 do kata, kt\u00f3ry z powodzeniem \u0142\u0105czy\u0142 rzemios\u0142o egzekutora z praktyk\u0105 medyczn\u0105. To, co dzi\u015b brzmi makabrycznie i niedorzecznie, przed wiekami by\u0142o absolutn\u0105 norm\u0105. Medycyna w dawnym Gda\u0144sku stanowi\u0142a osobliw\u0105 mieszank\u0119 nauki, przes\u0105d\u00f3w i surowego do\u015bwiadczenia, pisze portal igdansk.com<\/a>. Ok\u0142ady, ludowe mikstury i przer\u00f3\u017cne nalewki sprzedawano tu na ka\u017cdym kroku \u2013 mia\u0142y by\u0107 panaceum na wszystko, w\u0142\u0105cznie ze z\u0142ym humorem, zw\u0142aszcza \u017ce wiele z nich bazowa\u0142o na mocnym alkoholu. Na co chorowali gda\u0144szczanie i jakimi dziwnymi metodami pr\u00f3bowano ich ratowa\u0107?<\/p>\n\n\n\n

Uzdrowiciele bez dyplomu<\/h2>\n\n\n\n

Ulice Gda\u0144ska w XVI i XVII wieku t\u0119tni\u0142y \u017cyciem, ale i roi\u0142y si\u0119 od \u201ecudotw\u00f3rc\u00f3w\u201d, kt\u00f3rzy w rzeczywisto\u015bci byli zwyk\u0142ymi oszustami. Ich tupet i umiej\u0119tno\u015b\u0107 zachwalania ma\u015bci, plastr\u00f3w czy syrop\u00f3w na ka\u017cd\u0105 mo\u017cliw\u0105 przypad\u0142o\u015b\u0107 potrafi\u0142y przekona\u0107 niemal ka\u017cdego. Nic dziwnego, \u017ce zdesperowani mieszczanie cz\u0119sto powierzali im swoje zdrowie.<\/p>\n\n\n\n

Wykszta\u0142ceni lekarze byli w Gda\u0144sku rzadko\u015bci\u0105, a ich us\u0142ugi kosztowa\u0142y fortun\u0119, na kt\u00f3r\u0105 sta\u0107 by\u0142o jedynie najbogatszych. Przeci\u0119tny gda\u0144szczanin szuka\u0142 wi\u0119c pomocy u cyrulika (chirurga)<\/strong>. Cho\u0107 nie posiada\u0142 on wykszta\u0142cenia uniwersyteckiego<\/a>, uczy\u0142 si\u0119 fachu u boku swojego mistrza. \u00d3wcze\u015bni chirurdzy przez kilka lat zg\u0142\u0119biali praktyk\u0119: opatrywali rany, wyrywali z\u0119by i\u2026 strzygli brody. \u0141\u0105czenie tak odleg\u0142ych profesji by\u0142o w siedemnastowiecznym Gda\u0144sku codzienno\u015bci\u0105.<\/p>\n\n\n\n

Niski poziom medycyny nie wynika\u0142 jednak wy\u0142\u0105cznie z braku wykszta\u0142cenia kadr. \u00d3wczesne spo\u0142ecze\u0144stwo, zw\u0142aszcza jego ubo\u017csze warstwy, g\u0142\u0119boko wierzy\u0142o, \u017ce choroba jest kar\u0105 za grzechy. W zwi\u0105zku z tym leczenie nierzadko przypomina\u0142o rytua\u0142y oczyszczenia<\/strong>, maj\u0105ce na celu wyb\u0142aganie przebaczenia u si\u0142 wy\u017cszych.<\/p>\n\n\n\n

\"\"<\/figure>\n\n\n\n

Gda\u0144szczanie ch\u0119tnie korzystali te\u017c z rad znachorek. Te aplikowa\u0142y pacjentom mikstury z mia\u017cd\u017conych kopyt \u0142osia, \u017cabich oczu, krowiego \u0142ajna czy truj\u0105cych jag\u00f3d. Trudno oceni\u0107, ilu pacjent\u00f3w prze\u017cy\u0142o tak\u0105 terapi\u0119, ale popyt na us\u0142ugi znachorskie utrzymywa\u0142 si\u0119 przez bardzo d\u0142ugi czas.<\/p>\n\n\n\n

W\u0142adze miasta pr\u00f3bowa\u0142y uporz\u0105dkowa\u0107 ten chaos. W 1530 roku powo\u0142ano urz\u0105d fizyka miejskiego<\/strong>. By\u0142 to lekarz op\u0142acany z kasy miasta, kt\u00f3rego zadaniem by\u0142 nadz\u00f3r nad opiek\u0105 zdrowotn\u0105. Mia\u0142 on kontrolowa\u0107 prac\u0119 innych medyk\u00f3w i zarz\u0105dza\u0107 walk\u0105 z epidemiami d\u017cumy, kt\u00f3re regularnie dziesi\u0105tkowa\u0142y ludno\u015b\u0107. W rzeczywisto\u015bci jednak fizyk mia\u0142 znikomy wp\u0142yw na to, czym i u kogo leczy\u0142 si\u0119 statystyczny mieszkaniec Gda\u0144ska.<\/p>\n\n\n\n

Apteki i szpitale dawnego Gda\u0144ska<\/h2>\n\n\n\n

W dawnym Gda\u0144sku nie brakowa\u0142o aptek \u2013 zar\u00f3wno prywatnych, jak i miejskich. Nie przek\u0142ada\u0142o si\u0119 to jednak na popraw\u0119 zdrowia publicznego, gdy\u017c farmacja raczkowa\u0142a. Leki sporz\u0105dzano g\u0142\u00f3wnie na bazie zi\u00f3\u0142, wina, octu, miodu i w\u00f3dki. Na b\u00f3l oferowano na przyk\u0142ad plaster \u201e\u0141aska Bo\u017ca\u201d<\/strong> \u2013 mieszank\u0119 zi\u00f3\u0142, sosnowej \u017cywicy, kadzid\u0142a, terpentyny i wina.<\/p>\n\n\n\n

Marzeniem ka\u017cdego gda\u0144szczanina by\u0142o\u2026 nie chorowa\u0107. Wizyta w szpitalu by\u0142a ostateczno\u015bci\u0105. Cho\u0107 dzia\u0142a\u0142y plac\u00f3wki takie jak szpital \u015bw. Ducha, \u015bw. El\u017cbiety czy \u015bw. Jakuba, nie przypomina\u0142y one dzisiejszych klinik. Nie by\u0142o tam oddzia\u0142\u00f3w ratunkowych ani specjalistycznego leczenia. \u00d3wczesne szpitale pe\u0142ni\u0142y raczej funkcj\u0119 przytu\u0142k\u00f3w dla starc\u00f3w<\/strong> oraz os\u00f3b ob\u0142o\u017cnie chorych, kt\u00f3re nie mog\u0142y liczy\u0107 na opiek\u0119 rodziny.<\/p>\n\n\n\n

Problemy zdrowotne Gda\u0144ska by\u0142y typowe dla \u00f3wczesnej Europy: ogromna \u015bmiertelno\u015b\u0107 noworodk\u00f3w, brak podstawowej higieny oraz fatalne od\u017cywianie. Najwi\u0119ksz\u0105 trwog\u0119 budzi\u0142a jednak d\u017cuma<\/strong>, wobec kt\u00f3rej \u00f3wczesna medycyna by\u0142a ca\u0142kowicie bezsilna. Kronikarze odnotowali, \u017ce podczas epidemii w 1602 roku \u201eczarna \u015bmier\u0107\u201d zabra\u0142a w Gda\u0144sku oko\u0142o osiemnastu tysi\u0119cy istnie\u0144.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Kiedy mieszkaniec dawnego Gda\u0144ska z\u0142ama\u0142 r\u0119k\u0119, nie szuka\u0142 lekarza. Udawa\u0142 si\u0119 do kata, kt\u00f3ry z powodzeniem \u0142\u0105czy\u0142 rzemios\u0142o egzekutora z praktyk\u0105 medyczn\u0105. To, co dzi\u015b brzmi makabrycznie i niedorzecznie, przed wiekami by\u0142o absolutn\u0105 norm\u0105. Medycyna w dawnym Gda\u0144sku stanowi\u0142a osobliw\u0105 mieszank\u0119 nauki, przes\u0105d\u00f3w i surowego do\u015bwiadczenia, pisze portal igdansk.com. Ok\u0142ady, ludowe mikstury i przer\u00f3\u017cne nalewki […]<\/p>\n","protected":false},"author":505,"featured_media":22496,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[4821],"tags":[7375,7286,6732,7379,7377,7381,5400,7380,6029,7376,7378,7374,7382,6736],"moimportance":[35],"motype":[4828],"moformat":[88],"class_list":["post-22511","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","category-healthy","tag-apteki-gdanskie","tag-chirurgia","tag-dzuma","tag-epidemie","tag-fizyk-miejski","tag-higiena","tag-historia-medycyny","tag-historia-polski","tag-leczenie","tag-przytulki","tag-receptury-ludowe","tag-sredniowiecze","tag-zabobony-medyczne","tag-znachorstwo","moimportance-retranslyacziya-v-agregatory","motype-eternal","moformat-copywriting"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/igdansk.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/22511","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/igdansk.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/igdansk.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/igdansk.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/users\/505"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/igdansk.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=22511"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/igdansk.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/22511\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":22512,"href":"https:\/\/igdansk.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/22511\/revisions\/22512"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/igdansk.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/media\/22496"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/igdansk.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=22511"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/igdansk.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=22511"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/igdansk.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=22511"},{"taxonomy":"moimportance","embeddable":true,"href":"https:\/\/igdansk.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/moimportance?post=22511"},{"taxonomy":"motype","embeddable":true,"href":"https:\/\/igdansk.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/motype?post=22511"},{"taxonomy":"moformat","embeddable":true,"href":"https:\/\/igdansk.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/moformat?post=22511"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}