{"id":13180,"date":"2023-02-24T12:12:03","date_gmt":"2023-02-24T11:12:03","guid":{"rendered":"https:\/\/igdansk.com\/?p=13180"},"modified":"2023-02-24T12:12:13","modified_gmt":"2023-02-24T11:12:13","slug":"aparat-do-puszczania-krwi-i-szczypce-do-wyrywania-zebow-dawne-instrumenty-medyczne-na-kaszubach","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/igdansk.com\/pl\/eternal-aparat-do-puszczania-krwi-i-szczypce-do-wyrywania-zebow-dawne-instrumenty-medyczne-na-kaszubach","title":{"rendered":"Aparat do puszczania krwi i szczypce do wyrywania z\u0119b\u00f3w: dawne instrumenty medyczne na Kaszubach"},"content":{"rendered":"\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Medycyna w \u015bredniowiecznej Polsce funkcjonowa\u0142a na do\u015b\u0107 niskim poziomie, poniewa\u017c Europa w tym czasie nie rozwija\u0142a si\u0119, a codzienne \u017cycie ludzi by\u0142o zwykle zaj\u0119te wojn\u0105. Specjalistyczne instrumenty by\u0142y skomplikowane i przera\u017ca\u0142y swoim wygl\u0105dem. Jednak nawet przy pomocy do\u015b\u0107 prymitywnych, jak na wsp\u00f3\u0142czesn\u0105 nauk\u0119, przyrz\u0105d\u00f3w ludzie radzili sobie z popraw\u0105 zdrowia i walk\u0105 z chorobami \u2014 pisze <a href=\"http:\/\/igdansk.com\">igdansk.com<\/a>.<\/p>\n\n\n\n<div id=\"ez-toc-container\" class=\"ez-toc-v2_0_74 counter-hierarchy ez-toc-counter ez-toc-custom ez-toc-container-direction\">\n<label for=\"ez-toc-cssicon-toggle-item-6a37c38d3646e\" class=\"ez-toc-cssicon-toggle-label\"><span class=\"\"><span class=\"eztoc-hide\" style=\"display:none;\">Toggle<\/span><span class=\"ez-toc-icon-toggle-span\"><svg style=\"fill: #999;color:#999\" xmlns=\"http:\/\/www.w3.org\/2000\/svg\" class=\"list-377408\" width=\"20px\" height=\"20px\" viewBox=\"0 0 24 24\" fill=\"none\"><path d=\"M6 6H4v2h2V6zm14 0H8v2h12V6zM4 11h2v2H4v-2zm16 0H8v2h12v-2zM4 16h2v2H4v-2zm16 0H8v2h12v-2z\" fill=\"currentColor\"><\/path><\/svg><svg style=\"fill: #999;color:#999\" class=\"arrow-unsorted-368013\" xmlns=\"http:\/\/www.w3.org\/2000\/svg\" width=\"10px\" height=\"10px\" viewBox=\"0 0 24 24\" version=\"1.2\" baseProfile=\"tiny\"><path d=\"M18.2 9.3l-6.2-6.3-6.2 6.3c-.2.2-.3.4-.3.7s.1.5.3.7c.2.2.4.3.7.3h11c.3 0 .5-.1.7-.3.2-.2.3-.5.3-.7s-.1-.5-.3-.7zM5.8 14.7l6.2 6.3 6.2-6.3c.2-.2.3-.5.3-.7s-.1-.5-.3-.7c-.2-.2-.4-.3-.7-.3h-11c-.3 0-.5.1-.7.3-.2.2-.3.5-.3.7s.1.5.3.7z\"\/><\/svg><\/span><\/span><\/label><input type=\"checkbox\"  id=\"ez-toc-cssicon-toggle-item-6a37c38d3646e\"  aria-label=\"Toggle\" \/><nav><ul class='ez-toc-list ez-toc-list-level-1 ' ><li class='ez-toc-page-1 ez-toc-heading-level-2'><a class=\"ez-toc-link ez-toc-heading-1\" href=\"https:\/\/igdansk.com\/pl\/eternal-aparat-do-puszczania-krwi-i-szczypce-do-wyrywania-zebow-dawne-instrumenty-medyczne-na-kaszubach\/#Medycyna_ludowa_na_Kaszubach\" >Medycyna ludowa na Kaszubach<\/a><\/li><li class='ez-toc-page-1 ez-toc-heading-level-2'><a class=\"ez-toc-link ez-toc-heading-2\" href=\"https:\/\/igdansk.com\/pl\/eternal-aparat-do-puszczania-krwi-i-szczypce-do-wyrywania-zebow-dawne-instrumenty-medyczne-na-kaszubach\/#Metody_leczenia\" >Metody leczenia<\/a><\/li><li class='ez-toc-page-1 ez-toc-heading-level-2'><a class=\"ez-toc-link ez-toc-heading-3\" href=\"https:\/\/igdansk.com\/pl\/eternal-aparat-do-puszczania-krwi-i-szczypce-do-wyrywania-zebow-dawne-instrumenty-medyczne-na-kaszubach\/#Wykorzystanie_narzedzi\" >Wykorzystanie narz\u0119dzi<\/a><\/li><li class='ez-toc-page-1 ez-toc-heading-level-2'><a class=\"ez-toc-link ez-toc-heading-4\" href=\"https:\/\/igdansk.com\/pl\/eternal-aparat-do-puszczania-krwi-i-szczypce-do-wyrywania-zebow-dawne-instrumenty-medyczne-na-kaszubach\/#Medycyna_ludowa\" >Medycyna ludowa&nbsp;<\/a><\/li><\/ul><\/nav><\/div>\n<h2 class=\"wp-block-heading\"><span class=\"ez-toc-section\" id=\"Medycyna_ludowa_na_Kaszubach\"><\/span>Medycyna ludowa na Kaszubach<span class=\"ez-toc-section-end\"><\/span><\/h2>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Do\u015b\u0107 cz\u0119sto naukowcy, a tak\u017ce zwykli ludzie, interesuj\u0105 si\u0119 tym, jak w dawnych czasach mieszka\u0144cy regionu radzili sobie z r\u00f3\u017cnymi chorobami. Medycyna tradycyjna by\u0142a w\u00f3wczas bez w\u0105tpienia na najwy\u017cszym poziomie rozwoju, gdy\u017c to w\u0142a\u015bnie dzi\u0119ki prostym metodom ludzie mogli si\u0119 z powodzeniem leczy\u0107. Badacze zauwa\u017cyli, \u017ce terapia ludowa to po\u0142\u0105czenie wiedzy, wierze\u0144, ca\u0142ego \u015bwiatopogl\u0105du i praktycznych dzia\u0142a\u0144, kt\u00f3re maj\u0105 zapewni\u0107 cz\u0142owiekowi najwi\u0119ksze dobro \u2014 zdrowie.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Ludowe metody leczenia oparte by\u0142y na wierze w magiczn\u0105 moc pewnych s\u0142\u00f3w i przedmiot\u00f3w, a tak\u017ce na zauwa\u017ceniu ich w\u0142a\u015bciwo\u015bci leczniczych. O metodach zapobiegania chorobom zwierz\u0105t i ludzi na tym terenie pisali w swoich pracach r\u00f3\u017cni naukowcy. P\u00f3\u017aniej dokumentacja ta pozwoli\u0142a na okre\u015blenie skutecznych metod leczenia, w\u015br\u00f3d kt\u00f3rych znalaz\u0142o si\u0119 r\u00f3wnie\u017c puszczanie krwi.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Upuszczanie krwi dla zdrowia by\u0142o powszechn\u0105 praktyk\u0105 w \u015bredniowieczu. Zwykle dokonywano go wiosn\u0105 lub jesieni\u0105. Ojcowie Zakonu Kartuz\u00f3w najcz\u0119\u015bciej krwawili w Oktawie Wielkanocnej, po dniu \u015awi\u0119tego Piotra (29 czerwca) oraz w drugim tygodniu pa\u017adziernika i zim\u0105. Zakonnicy sami wykonywali ten zabieg, cho\u0107 nie wykluczone, \u017ce m\u00f3g\u0142 to robi\u0107 sprowadzony z Gda\u0144ska cyrulik.<\/p>\n\n\n<div class=\"wp-block-image\">\n<figure class=\"aligncenter size-full\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" width=\"800\" height=\"492\" src=\"https:\/\/cdn.igdansk.com\/wp-content\/uploads\/sites\/36\/2023\/02\/17161059\/image.png\" alt=\"\" class=\"wp-image-13181\" srcset=\"https:\/\/cdn.igdansk.com\/wp-content\/uploads\/sites\/36\/2023\/02\/17161059\/image.png 800w, https:\/\/cdn.igdansk.com\/wp-content\/uploads\/sites\/36\/2023\/02\/17161059\/image-300x185.png 300w, https:\/\/cdn.igdansk.com\/wp-content\/uploads\/sites\/36\/2023\/02\/17161059\/image-768x472.png 768w, https:\/\/cdn.igdansk.com\/wp-content\/uploads\/sites\/36\/2023\/02\/17161059\/image-696x428.png 696w\" sizes=\"auto, (max-width: 800px) 100vw, 800px\" \/><\/figure>\n<\/div>\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Powszechnym dzia\u0142aniem mieszka\u0144c\u00f3w tego terenu by\u0142o r\u00f3wnie\u017c stosowanie zi\u00f3\u0142 i ro\u015blin leczniczych. S\u0142ynni w tym rejonie byli r\u00f3wnie\u017c mnisi kartuscy. W przyklasztornych ogrodach uprawiali oni ro\u015bliny lecznicze. Mnisi u\u017cywali r\u00f3wnie\u017c do cel\u00f3w leczniczych go\u017adzika kartuskiego (Dianthus carthusianorum). Leczenie to by\u0142o jednak bardzo drogie, wi\u0119c korzystali z niego g\u0142\u00f3wnie ludzie zamo\u017cni.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">W XIX wieku lekarze przyj\u0119li to do\u015bwiadczenie. W latach 1853-1856 powsta\u0142 szpital w Kartuzach. Zak\u0142ad ten otrzyma\u0142 w\u0142asny statut, w kt\u00f3rym jeden z artyku\u0142\u00f3w stanowi\u0142, \u017ce &#8222;Szpital powiatowy w Kartuzach przyjmuje tylko chorych na choroby uleczalne&#8221;. Biedni szukali pomocy u znachor\u00f3w, uzdrowicieli, marynarzy i w\u0119drownych handlarzy. By\u0142a to powszechna tendencja w tamtych czasach. Ludzie nie ufali naukowcom i specjalistom, kt\u00f3rzy interesowali si\u0119 medycyn\u0105.<\/p>\n\n\n\n<h2 class=\"wp-block-heading\"><span class=\"ez-toc-section\" id=\"Metody_leczenia\"><\/span>Metody leczenia<span class=\"ez-toc-section-end\"><\/span><\/h2>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Kaszubi leczyli wiele chor\u00f3b za pomoc\u0105 w\u0142asnych metod, kt\u00f3re by\u0142y przekazywane z pokolenia na pokolenie. W \u015bwi\u0119to Wniebowzi\u0119cia Naj\u015bwi\u0119tszej Marii Panny mieszka\u0144cy regionu przygotowywali r\u00f3\u017cne zio\u0142a. Robili herbat\u0119, napary do k\u0105pieli, ok\u0142ady i kadzid\u0142a. Ponadto w Wielk\u0105 Sobot\u0119 wierni mieli nadziej\u0119 na uzdrawiaj\u0105c\u0105 moc wody w strumieniach, do kt\u00f3rych przybywali. Ludzie k\u0105pali si\u0119 w strumieniach, a ci, kt\u00f3rzy mieli problemy z cer\u0105, obmywali twarz.&nbsp;<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Kaszubi leczyli si\u0119 herbat\u0105 przeciwgor\u0105czkow\u0105 lub pili chrzan z ma\u015blank\u0105. Do leczenia kaszlu stosowany by\u0142 sok z jarz\u0119biny, kt\u00f3ry wykazywa\u0142 znaczn\u0105 skuteczno\u015b\u0107.<\/p>\n\n\n<div class=\"wp-block-image\">\n<figure class=\"aligncenter size-full\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" width=\"800\" height=\"463\" src=\"https:\/\/cdn.igdansk.com\/wp-content\/uploads\/sites\/36\/2023\/02\/17161057\/image-1.png\" alt=\"\" class=\"wp-image-13184\" srcset=\"https:\/\/cdn.igdansk.com\/wp-content\/uploads\/sites\/36\/2023\/02\/17161057\/image-1.png 800w, https:\/\/cdn.igdansk.com\/wp-content\/uploads\/sites\/36\/2023\/02\/17161057\/image-1-300x174.png 300w, https:\/\/cdn.igdansk.com\/wp-content\/uploads\/sites\/36\/2023\/02\/17161057\/image-1-768x444.png 768w, https:\/\/cdn.igdansk.com\/wp-content\/uploads\/sites\/36\/2023\/02\/17161057\/image-1-696x403.png 696w\" sizes=\"auto, (max-width: 800px) 100vw, 800px\" \/><\/figure>\n<\/div>\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Kaszubi byli bardzo pobo\u017cni i zawsze zwracali si\u0119 do si\u0142 wy\u017cszych. Cz\u0119sto te\u017c za wszystkie swoje k\u0142opoty obwiniali tajemnicze duchy i r\u00f3\u017cne mityczne stworzenia. W szczeg\u00f3lno\u015bci ludzie przeklinali wied\u017amy. Wyobra\u017cali sobie, \u017ce mog\u0105 to by\u0107 kobiety, posiadaj\u0105ce tajemn\u0105 wiedz\u0119, czyli tak\u0105, kt\u00f3ra pozwala\u0142a leczy\u0107 wiele chor\u00f3b. W tamtych czasach taka kobieta mog\u0142a zosta\u0107 oskar\u017cona o czary. Jest wiele legend i opowie\u015bci zwi\u0105zanych z \u0141ysog\u00f3rami, gdzie odbywa\u0142y si\u0119 rozprawy czarownic. Kobiety oskar\u017cone o czary cz\u0119sto by\u0142y duszone, czyli wrzucane do wody \u2014 je\u015bli zdo\u0142a\u0142y si\u0119 utrzyma\u0107, by\u0142 to niepodwa\u017calny dow\u00f3d, \u017ce s\u0105 czarownicami.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Wed\u0142ug wierze\u0144 Kaszub\u00f3w, kobiety obdarzone tajemnymi si\u0142ami mia\u0142y najwi\u0119kszy wp\u0142yw w po\u0142owie lata, co rzekomo wp\u0142ywa\u0142o niekorzystnie na zdrowie mieszka\u0144c\u00f3w tych teren\u00f3w. W takie &#8222;negatywne&#8221; dni na wszystkich drzwiach dom\u00f3w i budynk\u00f3w w osiedlach by\u0142y malowane s\u0142omiane krzy\u017ce. Krowom podawano wtedy smo\u0142\u0119, aby zachowa\u0107 mleczno\u015b\u0107. Na szyjach byd\u0142a umieszczano zielone ga\u0142\u0105zki klonu.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Podobne obrz\u0119dy odprawiano z noworodkami i zwierz\u0119tami. Czerwona wst\u0105\u017cka, kt\u00f3r\u0105 wieszano np. na r\u0119ce dziecka lub \u0142\u00f3\u017ceczku, albo na szyi zwierz\u0119cia, mia\u0142a chroni\u0107 je przed dzia\u0142aniem takich z\u0142ych zakl\u0119\u0107. Je\u015bli kto\u015b poczu\u0142 niezdrowy poci\u0105g do kogo\u015b, to tylko osoba, kt\u00f3ra rzuci\u0142a czar, mog\u0142a go odwr\u00f3ci\u0107.<\/p>\n\n\n\n<h2 class=\"wp-block-heading\"><span class=\"ez-toc-section\" id=\"Wykorzystanie_narzedzi\"><\/span>Wykorzystanie narz\u0119dzi<span class=\"ez-toc-section-end\"><\/span><\/h2>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Wa\u017cn\u0105 rol\u0119 w wierzeniach Kaszub\u00f3w i ca\u0142ej Polski pe\u0142ni\u0142 w\u0119ze\u0142, czyli spl\u0105tany p\u0119k w\u0142os\u00f3w na g\u0142owie, kt\u00f3ry powstawa\u0142 z powodu z\u0142ej higieny lub nieu\u017cywania szczotki czy grzebienia. Czasami pojawienie si\u0119 takiego w\u0119z\u0142a na g\u0142owie interpretowano jako chorob\u0119 spowodowan\u0105 przez krasnoludki. Stare przes\u0105dy zabrania\u0142y obcinania tych pl\u0105tanin w obawie przed z\u0142ymi skutkami zdrowotnymi: zaburzeniami psychicznymi, \u015blepot\u0105. Zdarza\u0142o si\u0119 jednak \u017ce w\u0119ze\u0142 by\u0142 tworzony celowo \u2014 mia\u0142 chroni\u0107 przed chorobami i diab\u0142em.<\/p>\n\n\n<div class=\"wp-block-image\">\n<figure class=\"aligncenter size-large\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" width=\"1428\" height=\"590\" src=\"https:\/\/cdn.igdansk.com\/wp-content\/uploads\/sites\/36\/2023\/02\/17161056\/image-2.png\" alt=\"\" class=\"wp-image-13187\" srcset=\"https:\/\/cdn.igdansk.com\/wp-content\/uploads\/sites\/36\/2023\/02\/17161056\/image-2.png 1428w, https:\/\/cdn.igdansk.com\/wp-content\/uploads\/sites\/36\/2023\/02\/17161056\/image-2-300x124.png 300w, https:\/\/cdn.igdansk.com\/wp-content\/uploads\/sites\/36\/2023\/02\/17161056\/image-2-768x317.png 768w, https:\/\/cdn.igdansk.com\/wp-content\/uploads\/sites\/36\/2023\/02\/17161056\/image-2-696x288.png 696w\" sizes=\"auto, (max-width: 1428px) 100vw, 1428px\" \/><\/figure>\n<\/div>\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Najd\u0142u\u017cszy w\u0119ze\u0142, kt\u00f3ry zachowa\u0142 si\u0119 z tamtych czas\u00f3w, pochodzi z XIX wieku &#8211; po roz\u0142o\u017ceniu ma 1,5 metra d\u0142ugo\u015bci. Eksponat znajduje si\u0119 w Muzeum Wydzia\u0142u Lekarskiego Uniwersytetu Jagiello\u0144skiego.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Kaszubi leczyli si\u0119 z wszy za pomoc\u0105 nafty. Zepsute z\u0119by wyrywa\u0142 kowal, a na trudno goj\u0105ce si\u0119 rany robiono ok\u0142ady z nied\u017awiedziego t\u0142uszczu zmieszanego z chlebem i paj\u0119czyn\u0105. Choremu na gru\u017alic\u0119 dawano do picia psi t\u0142uszcz. Brodawki usuwano znalezionymi w polu ko\u015b\u0107mi zwierz\u0119cymi, nacieraj\u0105c sk\u00f3r\u0119. Nast\u0119pnie nale\u017ca\u0142o rzuci\u0107 ko\u015b\u0107 za siebie i nie ogl\u0105da\u0107 si\u0119. Kocimi sk\u00f3rami pos\u0142ugiwali si\u0119 ludzie cierpi\u0105cy na reumatyzm.&nbsp;<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Ale opr\u00f3cz \u015bmiesznych zabieg\u00f3w, kt\u00f3re nie by\u0142y zbyt skuteczne, istnia\u0142y takie, kt\u00f3re przetrwa\u0142y do dzi\u015b.<\/p>\n\n\n\n<h2 class=\"wp-block-heading\"><span class=\"ez-toc-section\" id=\"Medycyna_ludowa\"><\/span>Medycyna ludowa&nbsp;<span class=\"ez-toc-section-end\"><\/span><\/h2>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Niewiele z medycyny ludowej przetrwa\u0142o do dzi\u015b. Na przyk\u0142ad dla dzieci i doros\u0142ych przydatny jest koper w\u0142oski, a raczej herbatki z kopru w\u0142oskiego, kt\u00f3re maj\u0105 dzia\u0142anie przeciwskurczowe w przypadku zaburze\u0144 trawienia. Nadal stosowane s\u0105 tak\u017ce nasiona lnu, kt\u00f3re s\u0105 przydatne nie tylko dla zdrowia, ale i dla urody.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Dotyczy to r\u00f3wnie\u017c skrzypu i soku z brzozy. Ponadto Kaszubi pami\u0119taj\u0105 jeszcze sposoby leczenia oparze\u0144 za pomoc\u0105 li\u015bci platana, kt\u00f3re maj\u0105 ch\u0142odzi\u0107 i goi\u0107 rany.&nbsp;<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Ludowe leczenie zwierz\u0105t domowych odbywa\u0142o si\u0119 g\u0142\u00f3wnie metod\u0105 puszczania krwi. Wierzono, \u017ce upuszczenie krwi przyspiesza jej cyrkulacj\u0119, spowolnion\u0105 przez chorob\u0119. Na wystawie w Muzeum Kaszubskim mo\u017cna zobaczy\u0107:<\/p>\n\n\n\n<ul class=\"wp-block-list\"><li>urz\u0105dzenie do upuszczania krwi;<\/li><li>aparat do upuszczania krwi;<\/li><li>szczypce do wyrywania z\u0119b\u00f3w i obcinania k\u0142\u00f3w prosi\u0105t.<\/li><\/ul>\n\n\n<div class=\"wp-block-image\">\n<figure class=\"aligncenter size-full\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" width=\"800\" height=\"570\" src=\"https:\/\/cdn.igdansk.com\/wp-content\/uploads\/sites\/36\/2023\/02\/17161055\/image-3.png\" alt=\"\" class=\"wp-image-13190\" srcset=\"https:\/\/cdn.igdansk.com\/wp-content\/uploads\/sites\/36\/2023\/02\/17161055\/image-3.png 800w, https:\/\/cdn.igdansk.com\/wp-content\/uploads\/sites\/36\/2023\/02\/17161055\/image-3-300x214.png 300w, https:\/\/cdn.igdansk.com\/wp-content\/uploads\/sites\/36\/2023\/02\/17161055\/image-3-768x547.png 768w, https:\/\/cdn.igdansk.com\/wp-content\/uploads\/sites\/36\/2023\/02\/17161055\/image-3-696x496.png 696w\" sizes=\"auto, (max-width: 800px) 100vw, 800px\" \/><\/figure>\n<\/div>\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Taka &#8222;magia&#8221; jest znana w regionie, podobnie jak w wielu innych cz\u0119\u015bciach Polski, gdzie wi\u0119kszo\u015b\u0107 ludno\u015bci jest bardzo religijna. W\u00f3zek z czerwon\u0105 kokard\u0105 przywi\u0105zan\u0105 do uchwytu to cz\u0119sty widok na polskich i kaszubskich ulicach. Wielu mieszka\u0144c\u00f3w pomorskich wsi przekazuje t\u0119 wiedz\u0119 swoim potomkom i pami\u0119ta od swoich rodzic\u00f3w i dziadk\u00f3w opowie\u015bci o leczeniu metodami ludowymi.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Wida\u0107, \u017ce ju\u017c w czasach \u015bredniowiecznych mieszka\u0144cy Kaszub starali si\u0119 pozna\u0107 podstawy nauk medycznych. Dzi\u0119ki do\u015b\u0107 prymitywnym narz\u0119dziom uda\u0142o im si\u0119 zatrzyma\u0107 przebieg powa\u017cnych chor\u00f3b. Z czasem technologia w przemy\u015ble uleg\u0142a udoskonaleniu, wi\u0119c \u015bmiertelno\u015b\u0107 w\u015br\u00f3d ludno\u015bci wykazywa\u0142a tendencj\u0119 spadkow\u0105.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Medycyna w \u015bredniowiecznej Polsce funkcjonowa\u0142a na do\u015b\u0107 niskim poziomie, poniewa\u017c Europa w tym czasie nie rozwija\u0142a si\u0119, a codzienne \u017cycie ludzi by\u0142o zwykle zaj\u0119te wojn\u0105. Specjalistyczne instrumenty by\u0142y skomplikowane i przera\u017ca\u0142y swoim wygl\u0105dem. Jednak nawet przy pomocy do\u015b\u0107 prymitywnych, jak na wsp\u00f3\u0142czesn\u0105 nauk\u0119, przyrz\u0105d\u00f3w ludzie radzili sobie z popraw\u0105 zdrowia i walk\u0105 z chorobami \u2014 [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":319,"featured_media":12621,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[4821],"tags":[5393,5395,5407,5400,5406,5404,5405,5399,5396,5402,5397,5403,5401,5394,5398],"moimportance":[35],"motype":[4828],"moformat":[83],"class_list":["post-13180","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","category-healthy","tag-aparat-do-puszczania-krwi","tag-dawne-instrumenty-medyczne-na-kaszubach","tag-gdansk-medical-services","tag-historia-medycyny","tag-historia-rozwoju-medycyny","tag-historia-szpitala-w-gdansku","tag-lekarze-starego-gdanskiego","tag-medycyna-ludowa","tag-medycyna-ludowa-na-kaszubach","tag-medycyna-w-przeszlosci","tag-metody-leczenia","tag-pierwsze-szpitale-gdanskiego","tag-rozwoj-medycyny","tag-szczypce-do-wyrywania-zebow","tag-wykorzystanie-narzedzi","moimportance-retranslyacziya-v-agregatory","motype-eternal","moformat-longread-short"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/igdansk.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/13180","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/igdansk.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/igdansk.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/igdansk.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/users\/319"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/igdansk.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=13180"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/igdansk.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/13180\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":13193,"href":"https:\/\/igdansk.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/13180\/revisions\/13193"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/igdansk.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/media\/12621"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/igdansk.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=13180"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/igdansk.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=13180"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/igdansk.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=13180"},{"taxonomy":"moimportance","embeddable":true,"href":"https:\/\/igdansk.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/moimportance?post=13180"},{"taxonomy":"motype","embeddable":true,"href":"https:\/\/igdansk.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/motype?post=13180"},{"taxonomy":"moformat","embeddable":true,"href":"https:\/\/igdansk.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/moformat?post=13180"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}